Doel van hierdie bladsy:
Hierdie woordelys dien as ’n sentrale verwysingspunt vir BitBok-lesers. Dit verduidelik algemene én tegniese kripto-terme in eenvoudige Afrikaans, met die Engelse term ingesluit vir duidelikheid. Alle verduidelikings is prakties, eerlik en relevant vir Suid-Afrikaners.
A
Airdrop (Airdrop): ’n Metode waar kripto-projekte gratis tokens aan gebruikers versprei, gewoonlik as bemarking, om nuwe gebruikers te lok of om vroeë ondersteuners te beloon.
Lees meer in Die Volledige Kripto “Airdrops” Gids: https://bitbok.co.za/die-volledige-kripto-airdrops-gids-wat-dit-is-en-hoe-om-dit-te-kry
Alt-munt (Altcoin): Enige kripto-geldeenheid wat nie Bitcoin is nie, soos Ethereum, Solana of Cardano.
Anti-geldwassery (Anti-Money Laundering – AML): Wette en prosedures wat ontwerp is om geldwassery en finansiering van onwettige aktiwiteite te voorkom. Suid-Afrikaanse kripto-uitruile moet aan AML-regulasies voldoen.
B
Beer-mark (Bear Market): ’n Lang tydperk waar kripto-pryse daal en beleggersvertroue laag is.
Bitcoin (Bitcoin): Die eerste en bekendste gedesentraliseerde digitale geldeenheid, geskep as ’n alternatief vir tradisionele bankstelsels.
Blok (Block): ’n Versameling kripto-transaksies wat saamgevoeg en permanent op die blokketting gestoor word.
Blokketting (Blockchain): ’n Gedistribueerde digitale grootboek wat transaksies veilig, deursigtig en onveranderlik aanteken.
Lees meer in Omvattende Blokketting- en Web3-Tegnologie Gids: https://bitbok.co.za/omvattende-blokketting-en-web3-tegnologie-gids-alles-wat-jy-moet-weet
C
Koue beursie (Cold Wallet): ’n Kripto-beursie wat nie aan die internet gekoppel is nie en daarom baie veilig is teen kuber-aanvalle.
Toesighoudende beursie (Custodial Wallet): ’n Kripto-beursie waar ’n derde party, soos ’n uitruil, jou private sleutels namens jou hou.
D
Gedesentraliseerde finansies (Decentralised Finance – DeFi): Finansiële dienste soos lenings, spaar en handel wat sonder banke funksioneer, deur middel van slim kontrakte.
Gedesentraliseerde uitruil (Decentralised Exchange – DEX): ’n Kripto-uitruil waar gebruikers direk met mekaar handel dryf sonder ’n sentrale beheerder.
E
Beursverhandelde fonds (Exchange-Traded Fund – ETF): ’n Tradisionele beleggingsproduk wat op ’n aandelebeurs verhandel word en die prys van ’n bate soos Bitcoin volg.
Lees meer in Die Volledige Bitcoin (BTC) Gids: https://bitbok.co.za/die-volledige-bitcoin-btc-gids-alles-wat-jy-moet-weet
Ethereum (Ethereum): ’n Blokketting-platform wat die gebruik van slim kontrakte en gedesentraliseerde toepassings moontlik maak.
F
Fiat-geld (Fiat Currency): Tradisionele geld soos die Suid-Afrikaanse Rand (ZAR), wat deur ’n regering uitgereik en beheer word.
G
Gasfooie (Gas Fees): Transaksiekoste wat betaal word om aksies of slim kontrakte op ’n blokketting, soos Ethereum, uit te voer.
Lees meer in Verstaan Kripto-Gasfooie: https://bitbok.co.za/verstaan-kripto-gasfooie-n-volledige-gids
H
Halvering (Halving): ’n Gebeurtenis waar die beloning vir Bitcoin-myners elke vier jaar gehalveer word, wat Bitcoin se skaarsheid verhoog.
Warm beursie (Hot Wallet): ’n Internet-gekoppelde kripto-beursie wat maklik is om te gebruik, maar minder veilig as ’n koue beursie.
K
Ken-jou-kliënt (Know Your Customer – KYC): Regulasies wat vereis dat gebruikers hul identiteit bevestig voordat hulle kripto kan koop of verkoop.
L
Likiditeit (Liquidity): Hoe maklik ’n kripto-bate gekoop of verkoop kan word sonder om die prys skerp te beïnvloed.
Laag 1 (Layer 1): Die hoofblokketting self, soos Bitcoin of Ethereum, waarop transaksies direk plaasvind.
Laag 2 (Layer 2): ’n Bykomende netwerk bo-op ’n Laag 1-blokketting wat transaksies vinniger en goedkoper maak.
M
Mynbou (Mining): Die proses waar rekenaars komplekse berekeninge uitvoer om transaksies te bevestig en nuwe kripto te skep.
N
Nie-vervangbare token (Non-Fungible Token – NFT): ’n Unieke digitale bate wat eienaarskap van kuns, musiek of ander digitale items verteenwoordig.
Lees meer in Gids tot NFT’s en Digitale Versamelstukke in Suid-Afrika: https://bitbok.co.za/gids-tot-nfts-en-digitale-versamelstukke-in-suid-afrika
Nie-toesighoudende beursie (Non-Custodial Wallet): ’n Beursie waar jy self volle beheer oor jou private sleutels het.
Lees meer in Toesighoudende- Teenoor Nie-Toesighoudende Beursies: https://bitbok.co.za/toesighoudende-teenoor-nie-toesighoudende-beursies-wat-is-dit
O
Aanlyn / Op-ketting (On-chain): Transaksies wat direk op die blokketting plaasvind en publiek sigbaar is.
Buite-ketting (Off-chain): Transaksies wat buite die hoofblokketting plaasvind, dikwels om koste en wagtye te verminder.
P
Privaat sleutel (Private Key): ’n Geheime digitale kode wat bewys dat jy die eienaar van jou kripto is. As dit verlore gaan, is jou fondse permanent ontoeganklik.
Bewys-van-werk (Proof of Work – PoW): ’n Konsensusmeganisme waar mynwerkers rekenkrag gebruik om transaksies te bevestig.
Bewys-van-belange (Proof of Stake – PoS): ’n Alternatiewe konsensusmeganisme waar validators kripto “stake” om transaksies te bevestig.
R
Ruiltransaksie (Barter Transaction): ‘n Transaksie waar bates direk vir mekaar verruil word sonder dat tradisionele kontant (fiat-geld) betrokke is. SARS beskou die ruil van een kripto-bate vir ‘n ander (bv. Bitcoin vir Ethereum), asook die koop van goedere of dienste met kripto, as ‘n ruiltransaksie wat ‘n onmiddellike belasbare gebeurtenis aktiveer.
S
Saadfrase (Seed Phrase): ’n Reeks woorde wat gebruik word om ’n kripto-beursie te herstel indien jou toestel verlore of beskadig word.
Lees meer in Beskerm Jou Kripto Saadfrases & Wagwoorde: https://bitbok.co.za/beskerm-jou-kripto-saadfrases-wagwoorde-n-omvattende-gids
Stabiele munt (Stablecoin): ’n Kripto-geldeenheid wat aan ’n stabiele bate soos die Amerikaanse dollar gekoppel is.
Lees meer in Wat is Stablecoins?: https://bitbok.co.za/wat-is-stablecoins-jou-volldedige-gids-om-stabiele-kripto-geldeenhede-te-verstaan
Slim kontrak (Smart Contract): ’n Self-uitvoerende digitale kontrak wat outomaties op ’n blokketting uitgevoer word.
T
Token (Token): ’n Digitale bate wat op ’n bestaande blokketting gebou is en verskillende funksies kan hê.
W
Beursie (Wallet): Sagteware of hardeware wat gebruik word om kripto veilig te stoor, te ontvang en te stuur.
Uitgebreide Tegniese, Regulerende en Kultuurterme
Tegniese & Netwerk-terme
Hash-tempo (Hashrate): Die totale rekenkrag wat gebruik word om transaksies te beveilig en nuwe blokke op ’n blokketting te skep. ’n Hoër hashrate beteken gewoonlik ’n veiliger netwerk.
Valideerder (Validator): ’n Entiteit wat transaksies bevestig op ’n Proof of Stake-blokketting deur kripto te “stake”.
Node (Node): ’n Rekenaar wat deel is van ’n blokketting-netwerk en help om transaksies te verifieer en die netwerk gedesentraliseerd te hou.
Likiditeitspoel (Liquidity Pool): ’n Versameling fondse wat in DeFi gebruik word om handel moontlik te maak sonder ’n tradisionele koper en verkoper.
Tydelike verlies (Impermanent Loss): ’n Potensiële verlies wat kan voorkom wanneer jy likiditeit aan ’n DeFi-poel verskaf en pryse verander.
Brug (Bridge): ’n Tegnologie wat kripto tussen verskillende blokkettings kan oordra.
Orakel (Oracle): ’n Diens wat eksterne data, soos pryse of weerinligting, na slim kontrakte op ’n blokketting bring.
Staking (Staking): Die proses waar jy jou kripto-bates op ‘n Proof of Stake-blokketting “toesluit” om transaksies te help verifieer en die netwerk te beveilig. In ruil hiervoor verdien jy belonings (rewards), wat SARS as normale belasbare inkomste op die oomblik van ontvangs hanteer.
Hard Fork (Hard Fork): ‘n Permanente en ingrypende verandering aan ‘n blokketting se sagteware wat die netwerk in twee laat skeur en ‘n splinternuwe kripto-bate skep (soos toe Bitcoin Cash uit Bitcoin gevurk het).
Soft Fork (Soft Fork): ‘n Sagteware-opgradering aan ‘n blokketting wat terugwaarts-versoenbaar is. Omdat dit nie die ketting skeur of nuwe bates skep nie, veroorsaak dit geen belastinggebeurtenis nie.
Slashing (Verbeuring / Slashing): ‘n Strafproses op Proof of Stake-netwerke waar ‘n valideerder ‘n gedeelte van sy gestaakte kripto-bates verloor as gevolg van foute of slegte gedrag.
Regulasie & Suid-Afrikaanse Konteks
Finansiële Sektor Gedragsowerheid (Financial Sector Conduct Authority – FSCA): Die Suid-Afrikaanse regulator wat toesig hou oor finansiële dienste, insluitend kripto-diensverskaffers.
Suid-Afrikaanse Reserwebank (South African Reserve Bank – SARB): Die sentrale bank van Suid-Afrika wat toesig hou oor monetêre beleid en finansiële stabiliteit.
Kapitaalwinsbelasting (Capital Gains Tax – CGT): Belasting wat betaalbaar is op wins gemaak wanneer kripto as ’n belegging verkoop word.
Lees meer in Bitcoin en Kripto-Geldeenhede Belasting in Suid-Afrika: https://bitbok.co.za/bitcoin-en-kripto-geldeenhede-belasting-in-suid-afrika-wat-jy-moet-weet
Inkomstebelasting (Income Tax): Belasting wat van toepassing kan wees indien kripto-aktiwiteite as gereelde inkomste beskou word.
Offshore-limiete (Offshore Limits): Die maksimum bedrag geld wat Suid-Afrikaners jaarliks wettiglik oorsee mag belê of stuur.
VDP (Voluntary Disclosure Programme / Vrywillige Blootleggingsprogram): ‘n Amptelike SARS-program wat belastingbetalers toelaat om historiese onverklaarde kripto-bates vrywillig aan te meld. Dit beskerm jou teen swaar onderberamingsboetes (wat tot 200% kan wees) en vervolging, mits jy dit doen voordat SARS ‘n oudit begin.
Inperking van Verliese (Ring-fencing / Artikel 20A): ‘n Reël waar SARS verliese uit spesifieke “verdagte bedrywe” (wat nou kripto-handel insluit) inperk. As jy in die hoogste belastingkoers val, mag jy nie jou kripto-verliese teen jou gewone salarisinkomste aftrek nie, slegs teen toekomstige kripto-winste.
Crypto Revenue Augmentation Unit (SARS se Spesiale Kripto-eenheid): ‘n Nuutgestigte, toegewyde spesialisspan binne SARS wat uitsluitlik fokus op die opsporing, ontleding en ouditering van onverklaarde kriptotransaksies in Suid-Afrika.
CASP (Crypto-Asset Service Provider / Kripto-diensverskaffer): Enige besigheid of platform met ‘n Suid-Afrikaanse verbintenis wat kripto-dienste aanbied (soos Luno, VALR, of AltCoinTrader). Onder die nuwe CARF-reëls dra hulle die rapporteringsplig.
CARF (Crypto-Asset Reporting Framework / Kripto-bate Rapporteringsraamwerk): ‘n Globale deursigtigheidstandaard wat deur die OECD ontwikkel is en op 1 Maart 2026 in Suid-Afrika in werking getree het. Dit verplig kripto-platforms om jou transaksiedata outomaties met SARS te deel.
Artikel 9C (Section 9C): ‘n Reël in die Suid-Afrikaanse Inkomstebelastingwet wat bepaal dat winste uit aandele wat jy vir langer as 3 jaar hou, outomaties as kapitaalwins belas word. SARS het uitdruklik bevestig dat hierdie 3-jaar reël NIE op kripto-bates van toepassing is nie.
Kultuur- en Slang-terme
HODL (HODL): ’n Gewilde kripto-term wat beteken om jou kripto vas te hou, ongeag prysbewegings.
Walvis (Whale): ’n Persoon of instansie wat ’n groot hoeveelheid kripto besit en pryse kan beïnvloed.
Tapyt-uittrek (Rug Pull): ’n Bedrogspul waar projekontwikkelaars skielik verdwyn met beleggers se fondse.
Vrees om uit te mis (Fear Of Missing Out – FOMO): Die emosie wat mense dryf om te koop omdat pryse vinnig styg.
Vrees, onsekerheid en twyfel (Fear, Uncertainty and Doubt – FUD): Negatiewe nuus of gerugte wat paniek in die mark veroorsaak.
Pap hande (Paper Hands): ’n Spottende term vir beleggers wat te vinnig verkoop uit vrees.
Diamant-hande (Diamond Hands): ’n Term vir beleggers wat hul kripto hou ongeag markskommelinge.
Hierdie woordelys is ’n lewende dokument en sal gereeld opgedateer word namate nuwe terme, regulasies en tegnologieë ontstaan.